Τέλη Αυγούστου στον κήπο μιας γενοβέζικης έπαυλης του 15ου αιώνα στον Κάμπο της Χίου. Εκεί, ανάμεσα στις συστάδες από τις φημισμένες μανταρινιές και πορτοκαλιές και κάτω από την αιωνόβια μουριά του περιβολιού, μια κοινότητα σχηματιζόταν για πέμπτη χρονιά.
Προσωπικότητες διεθνούς εμβέλειας, επιστήμονες, ακαδημαϊκοί, εφοπλιστές, επιχειρηματίες, πολιτικοί, καλλιτέχνες, φορείς, τοπικοί άρχοντες, πολίτες και επισκέπτες του νησιού. Προεξάρχουσα παρουσία ο Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρος Β’.
Ολοι τους, όπως και κάθε χρόνο διαφορετικοί, συνθέτουν έναν πυρήνα με σταθερό άξονα: την οικουμενικότητα, την ιστορική κληρονομιά, την επιστήμη, την εξωστρέφεια. Ανάμεσά τους αναπτύσσεται ένας ουσιαστικός διάλογος. Αλλά και μια οργανική σύνδεση.
Τι τους συνδέει; Μα, η ναυτοσύνη.
«Αυτό το φεστιβάλ θα μπορούσε να γίνει μόνο στη Χίο», είπε ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κώστας Μουτζούρης, σε έναν από τους χαιρετισμούς του.
Γιατί;
Γιατί η Χίος και οι άνθρωποί της άνοιξαν από πολύ νωρίς τα πανιά τους στον κόσμο. Και μαζί με αυτά και το πνεύμα τους. Συλλέγοντας εικόνες, βιώματα και καλλιεργώντας μια πολυπολιτισμική κουλτούρα. Πέρα από τους κατακτητές. Το φεστιβάλ, με έναν τρόπο, συμβολίζει τη διαχρονική πολιτισμική υπεροχή της Χίου και του Βορείου Αιγαίου. Αποτελεί εξάλλου ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά και επιστημονικά γεγονότα του καλοκαιριού στο Βόρειο Αιγαίο.
Χρησιμοποιώντας ως σκηνικό εμβληματικά τοπόσημα, όπως τα γενοβέζικα αρχοντικά του Κάμπου (Castelli), τα ναυτικά Καρδάμυλα, το Χαμιδιέ Τζαμί στο Κάστρο και τον μαρτυρικό Ανάβατο, το φεστιβάλ Χίου κάθε χρόνο μετατρέπει την ιστορία σε ζωντανή εμπειρία. Μια και η παράδοση δεν πρέπει να είναι ένα στατικό, μουσειακό είδος.
Την ίδια ώρα, σηματοδοτεί την ανάγκη για διεθνή προβολή, συνδέοντας την τοπική ταυτότητα (τη μαστίχα, τα εσπεριδοειδή, τη ναυτική ιστορία) με την παγκόσμια πολιτιστική σκηνή, με ερωτήματα για το σήμερα και το αύριο. Αλλά δίνει και ένα σήμα εκκίνησης, ώστε και οι υπολειπόμενες υποδομές και υπηρεσίες του νησιού να συμβαδίσουν με την πρωτοπορία, την καλλιέργεια της σκέψης και την εξωστρέφεια.
«Το βαπόρι τα έκανε όλα», είπε ο εφοπλιστής Σίμος Παληός, λαμβάνοντας τιμητική διάκριση για την προσφορά του στην προαγωγή και στήριξη της ιατροβιολογικής έρευνας από τον περιφερειάρχη Βορείου Αιγαίου Κώστα Μουτζούρη και τη σύζυγό του Δήμητρα, η οποία επιμελείται κάθε χρόνο τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Χίου.
Στη ναυτική κληρονομιά, στο παγκόσμιο αποτύπωμά της, αλλά και στην ανάγκη να συνδεθεί περισσότερο με την ελληνική πραγματικότητα εστίασε στην ομιλία του και ο εφοπλιστής Γιώργος Προκοπίου. Η σύζυγός του Αλεξάνδρα Προκοπίου-Μαμαλίγκα τιμήθηκε για την προσφορά της στην κοινωνία του νησιού.
Φέτος οι εκδηλώσεις περιλάμβαναν και την επετειακή για τα 100 χρόνια της Ακαδημίας Αθηνών. «Από αυτή την άποψη η Ακαδημία δεν συναντά μόνο την Περιφέρεια. Συναντά την Ελλάδα, η οποία με τη σειρά της συναντά τον κόσμο», έγραψε στο μήνυμά του ο πρόεδρος της Ακαδημίας Νικηφόρος Διαμαντούρος, το οποίο διάβασε ο αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών και καθηγητής στο Cambridge Αθανάσιος Φωκάς.
Σαν ένα είδος συμπερίληψης και διάχυσης. Το «The Chios Festival» τελεί εξάλλου υπό την αιγίδα της UNESCO. Και ήταν πολλοί, από όλον τον κόσμο, αυτοί που μίλησαν, ενώ πολύς κόσμος είχε συγκεντρωθεί στο εύφορο περιβόλι του Castelli για να τους ακούσει με προσήλωση μέχρι αργά το βράδυ. Μίλησαν για τη ζωή, την ιατρική, τη νευροεπιστήμη και το Διάστημα, την Ιστορία, το Βυζάντιο, τον Ελγιν, μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη γαλάζια οικονομία.
Ολα αυτά χώρεσαν σε ένα περιβόλι στον Κάμπο της Χίου. Απλώθηκαν σε όλη τη Χίο. Στα Μεστά, στον Βροντάδο, στη Βολισσό, στη Νέα Μονή, στη Λαγκάδα.
Στον Αγιο Γεώργιο Συκούση, στη γενοβεζοχιώτικη εκκλησία που εδώ και οκτώ χρόνια ανέλαβαν και αποκατέστησαν ο εφοπλιστής Νίκος Βαφειάς και η σύζυγός του Νινέττα. Στον κατάμεστο αύλιο χώρο, σε αυτό το ιστορικό ορεινό χωριό, τελέστηκαν από τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας τα θυρανοίξια της εκκλησίας, η οποία επαναλειτούργησε μετά από εκτεταμένη ανακαίνιση.
Αλλά και στο Χαμιδιέ Τζαμί, στο Κάστρο της Χίου, όπου φιλοξενείται η έκθεση του Σωτήρη Σόρογκα, έχοντας στο επίκεντρο τα ρημαγμένα καΐκια.
Σε αυτή τη συνάντηση αριστείας, τέχνης και ναυτιλίας συμμετείχαν ο κορυφαίος ακαδημαϊκός και επιστήμονας του Διαστήματος Σταμάτης Κριμιζής, ο καθηγητής Ενδοκρινολογίας στο Karolinska Institutet και πρόεδρος της Επιτροπής Νομπέλ Φυσιολογίας ή Ιατρικής 2025 Olle Kämpe, η καθηγήτρια Ιστορίας Μαρία Ευθυμίου, ο ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής Γενετικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης Στυλιανός Αντωναράκης, ο ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ και πρόεδρος στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ Γεώργιος Χρούσος, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Νευρολογίας στο Harvard Medical School Αλεξάνδρα Τουρούτογλου, ο ιστορικός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, Peter Sarris, και η αρχαιολόγος Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα. Μεταξύ πολλών άλλων.
«Επιμένουμε για πέμπτη χρονιά να συνθέτουμε ένα πρόγραμμα με “βαριές” ομιλίες», επαναλάμβανε συχνά ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου, αναφερόμενος στις θεματικές και σχολιάζοντας την αθρόα προσέλευση στο κοινό που παρακολουθούσε με προσοχή, αλλά και τη συνοχή που δημιουργούνταν, παρά την πολυπολιτισμικότητα ομιλητών και ακροατηρίου.
Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει μια περιφερειακή διοργάνωση φάρο; Τι είναι αυτό που κάνει το όραμα να ξεφεύγει από τα στενά όρια της ψυχαγωγίας;
Αυτό που προάγει την πολυπολιτισμικότητα, όχι ως μια σύγχρονη, επιβεβλημένη συνθήκη, αλλά ως κομμάτι του DNA;
Μα, το βαπόρι.
Καιρός να ακολουθήσει και η στεριά.
Το 5ο «The Chios Festival» πραγματοποιήθηκε από 24 Αυγούστου έως 4 Σεπτεμβρίου 2026
